Il perdavant selvadi dal caffè crescha en l'Etiopia, ma la planta ha traversà il Mar Cotschen ed è daventada en il Jemen in sistem agricul e commerzial. En il 15avel tschientaner han cuminanzas sufi en il sid da la peninsla arabica bavì caffè per tegnair ora vegliadas da preghiera; entaifer decennis è el ì da la moschea en la chasa dal caffè.
Il port
Al-Makhā — Mokha — sa chattava vi da la costa jemenitica dal Mar Cotschen, datiers da la stretgira che maina en l'Ocean Indic. Il caffè creschì sin las terrassas d'aut vegniva purtà giu cun camels e spedì a Jeddah, Suez ed Alexandria, e vinavant a Cairo, Istanbul, Vaneglia e Marseille. Dal cumenzament dal 16avel fin al cumenzament dal 18avel tschientaner è praticamain tut il commerzi mundial cun caffè ì via Mokha.
Il monopol e sia fin
Il Jemen guardava il commerzi cun quità; ils granels exportads vegnivan tractads uschè ch'els na pudevan betg germinar. Quai n'ha betg tegnì. Plantunza è arrivada en l'India, ed en il 18avel tschientaner han ils Ollandais cultivà caffè sin Java, ils Franzos en la Caribica ed ils Portugais en il Brasil. Plantaschas colonialas en grond format han sutbattì terrassas da muntogna lavuradas a man.
Pertge ch'il num è restà
Cur ch'il commerzi è ì davent, era «mokka» gia dapi duatschient onns il pled per bun caffè en il commerzi europeic, ed el è restà. El surviva en trais senses: l'origin jemenitica istorica, la maschaida classica Mokka-Java e — perquai ch'il caffè jemenitic gusta da chocolat — la bavronda da bar cun caffè e cacao. Mo l'emprim ha da far cun il port.
Il preschent
Il caffè jemenitic è returnà en l'attenziun da la scena da spezialitad en ils onns 2000 e 2010, cur che cooperativas han meglierà la lavurada e cumpraders han redestgert l'origin. La producziun resta minima e las cundiziuns èn difficilas: conflict, mancanza d'aua e la concurrenza dal qat. Quai ch'è restà è in sistem d'agricultura che n'è mai vegnì industrialisà.